صفت  ( نعت ) :

صفت حالت و چگونگی کلمه ی ما قبل خود را که ‹‹ موصوف یا منعوت ›› باشد بیان می کند .

مانند : جاءَ رَجُلٌ فاضِلٌ   .   جاءَ : فعل        رَجُلٌ : فاعل و مرفوع       فاضِلٌ : صفت و مرفوع به تبعیت از ماقبل

 

صفت باید در چهار مورد با موصوفش مطابقت داشته باشد . که عبارتند از :

1- اعراب ( رفع و نصب و جر )    مانند :   جاءَ رَجُلٌ فاضِلٌ   .  رأیتُ رَجُلاً فاضِلاً .        سَلَّمتُ عَلَی رَجُلٍ فاضِلٍ .

2- عدد   ( مفرد ، مثنی ،  جمع )   مانند :   جاءَ رَجُلٌ فاضِلٌ       جاءَ رَجُلانِ فاضِلان ِ     جاءَ رِجالٌ فاضِلون َ

3- جنس ( مذکر و مؤنث  )         مانند :   جاءَ رَجُلٌ فاضِلٌ   .   جاءَت اِمرأةٌ فاضِلة ٌ

4- شناسایی ( معرفه و نکره )      مانند :    جاءَ رَجُلٌ فاضِلٌ   .    جاءَ الرَّجُلُ الفاضِلُ

انواع صفت :

1- صفت مفرد :   جاءَ رَجُلٌ فاضِلٌ   .   جاءَ رَجُلانِ فاضِلان .    جاءَت التِّلمیذاتُ الفاضِلات ُ 

2- صفت جمله :  ( الجُمَلُ بَعدُ النَّکراتِ  صِفاتٌ )   هرگاه جمله ای بعد از اسم ‹‹ نکره ای ›› بیاید و آن اسم را توصیف کند

جمله ی وصفیه خواهد بود . مانند : رأیتُ ظَبیاً یَمشِی بِهدوءٍ  . جمله ی  یَمشِی بِهدوءٍ  جمله ی وصفیه و منصوب محلا  

موصوف : نقش نیست و می تواند نقشهای متفاوت را ایفا کند .

طریقه ی ترجمه ی صفت:

1- صفت در زبان فارسی به صورت مفرد می آید هرچند در زبان عربی مفرد نباشد. 

التِّلمیذانِ مُجتهدانِ ، التلامیذُ المُجتهدونَ : دانش آموزان کوشا

2- در ترجمه ی جمله ی وصفیه ، حرف « که » را بر آن می افزائیم و خود فعل مطابق نیاز جمله ترجمه می شود .

الف : ماضی + ماضی = ماضی بعید .( ماضی ساده )    اِشتَرَیتُ کِتاباً قد رأیتَهُ فِی المَکتَبَةِ

کتابی را خریدم که آن را در کتابخانه ی مدرسه دیده بودم  ( دیدم )

ب : ماضی + مضارع = ماضی استمراری     سَمِعتُ نداءً یَدعُونِی اِلی الصِّدقِ .

ندائی را شنیدم که مرا به صداقت فرا می خواند .

ج: مضارع + مضارع = مضارع التزامی    اُفَتِّشُ عَن کِتابٍ یُساعِدُنِی فِی فَهمِ النُّصُوصِ .

دنبال کتابی می گردم که مرا در فهم متون یاری کند .

 

 

4

 

اضافه :

اضافه : عبارتست از نسبت دادن اسمی به اسمی دیگر    .   مانند : اَشجارُ الغابَةِ  ( درختان جنگل )

در این مثال : اَشجارُ        مضاف        و  الغابةِ              مضاف الیه می باشد .

به این ترکیب ، ترکیب اضافی گفته می شود .   اجزاء ترکیب اضافی عباتند از :  1- مُضاف       2- مضاف الیه

1- مضاف الیه : همیشه مجرور است اما مضاف به اقتضای جمله اعراب می گیرد .  

یعنی اگر فاعل باشد مرفوع و اگر مفعول باشد منصوب و اگر حرف جر داشته باشد مجرور می گردد.

جاءَ صَدیقُ عَلِیٍّ   :       جاءَ : فعل       صَدیقُ : فاعل و مرفوع          عَلِیٍّ : مضاف الیه و مجرور

رأیتُ صَدیقَ عَلِیٍّ :  رأی : فعل      تُ : فاعل محلا مرفوع       صدیقَ : مفعول به و منصوب   عَلِیٍّ : مضاف الیه ومجرور

سَلَّمتُ عَلَی صدیقِ عَلِیٍّ : سَلَّمَ : فعل  تُ : فاعل محلا مرفوع  عَلَی صدیقِ : جار ومجرور    عَلِیٍّ : مضاف الیه ومجرور

تذکر 1: مضاف ممکن است به اعتبار اسم دیگری مضاف الیه باشد . « اَلحَسَنُ وَ الحُسینُ   سَیِّدا شبابِ اَهلِ الجَنَّة ِ »

الحسن : مبتدا و مرفوع       سیدا : خبر و مرفوع     شباب : مضاف الیه و مجرور  اهل : مضاف الیه و مجرور الجنة :  مضاف الیه و مجرور

 

تذکر 2: مضاف : ال ، تنوین ، نون مثنی و جمع نمی گیرد . مانند :

جاءَ مُعَلِّمُ المَدرسة ِ       جاءَ مُعَلِّما المَدرسةِ          جاءَ مُعَلِّمُوا المَدرسة ِ

تذکر 3 : ضمیر ،  موصول ، اسم اشاره ، اسم استفهام ، هیچ وقت مضاف واقع نمی شوند .

ولی ممکن است مضاف الیه قرار گیرند.     مانند : جاءَ هذا الرَّجل ُ                حاسِبُوا اَنفُسَکُم

تذکر 4 : بعضی اسمها همیشه مضاف واقع می شوند و به آنها « اسماء دائم الاضافه » می گویند .

مانند : کُلّ ، بَعض ، مِثل ، عِند ، لَدُن ، جَمِیع ، قَبل ، بَعد ، اَمام ، خَلف ، فَوق ، تَحت .