اعراب

اعراب : همان حرکت آخر کلمه ی مُعرب را گویند که ‹‹ متغیر ›› است .

انواع اعراب : 1- اعراب ظاهری                   2- اعراب محلی                3- اعراب تقدیری

1- اعراب ظاهری : بر دو قسم است . 1- اعراب ظاهری اصلی           2- اعراب ظاهری فرعی ( نیابی )

1- اعراب ظاهری  اصلی : اعرابی است که بوسیله ‹‹ حرکات مناسب ›› باشد . که عبارتند از :

الف : حرکت ( -ُ    ) برای حالت رفع            ب : حرکت ( -َ  -ً ) برای حالت نصب

ج : حرکت  ( -ِ    ) برای حالت جر              د  : علامت ( -ْ ) برای حالت جزم

مانند : جاءَ التِّلمیذُ   ( التلمیذُ : فاعل و مرفوع و علامت رفعش ُ )

2- اعراب ظاهری  فرعی ( نیابی ) : اعرابی است که حرفی به جای حرکتی یا حرکتی به

جای حرکتی می نشیند و از آن نیابت می کند .

اسمهایی که اعرابشان فرعی است . عبارتند از :

1- اسم مثنی : که علامت رفعش ( ا ) و علامت نصب و جرش ( ی )  می باشد .

مانند : جاءَ الرَّجُلانِ        جاءَ : فعل        الرَّجُلانِ : فاعل ومرفوع به اعراب فرعی الف

        رأیْتُ الرَّجُلَینِ     رأیْتُ : فعل و فاعل ضمیر بارز تُ   الرَّجُلَینِ : مفعول به ومنصوب به اعراب فرعی یاء

      سَمِعْتُ مِن الرَّجُلَینِ .  سَمِعْتُ: فعل و فاعل ضمیر بارز تُ   مِن الرَّجُلَینِ: جار ومجرور به اعراب فرعی یاء

2- جمع مذکر سالم : که علامت رفعش ( و ) و علامت نصب و جرش ( ی )  می باشد.

مانند : جاءَ المُعَلِّمونَ    جاءَ : فعل     المُعَلِّمونَ : فاعل ومرفوع به اعراب فرعی واو

        رأیتُ المُعَلِّمینَ   رأیْتُ : فعل و فاعل ضمیر بارز تُ  المُعَلِّمینَ : مفعول به ومنصوب به اعراب فرعی یاء

      سَمِعتُ مِن المُعَلِّمینَ   سَمِعْتُ: فعل و فاعل ضمیر بارز تُ   مِن المُعَلِّمینَ : جار ومجرور به اعراب فرعی یاء

3- اسماء خمسه : عبارتند از : ( اَب ، اَخ ، فَم ، حَم ، ذُو )

که علامت رفعشان ( و ) و علامت نصبشان ( ا ) و علامت جرشان ( ی ) می باشد .

مانند : جاءَ ابوکَ          رأیتُ ابا کَ              سَمِعتُ مِن اَبیکَ

تذکر : اسماء خمسه به شرطی اعرابشان فرعی است که مضاف باشند به غیر یاء متکلم وحده

4- جمع مؤنث سالم : که نصب آن به وسیله ی ( کسره ِ ) است .

مانند : رأیتُ المُعَلِّماتِ    رأیْتُ : فعل و فاعل ضمیر بارز تُ    المُعَلِّماتِ  : مفعول به ومنصوب به اعراب فرعی کسره

5- اسم غیر منصرف : که جر آن به وسیله ی ( فتحه َ ) است .

مانند : سَمِعْتُ مِن یُوسُفَ     سَمِعْتُ: فعل و فاعل ضمیر بارز تُ   مِن یُوسُفَ  : جار ومجرور به اعراب فرعی فتحه

تذکر 1 : اسم غیر منصرف تنوین نمی گیرد و در صورتی که مضاف باشد یا ‹‹ ال ›› داشته باشد می تواند کسره را قبول کند.

تذکر 2 : اسمهای جمع مؤنث سالم و غیر منصرف فقط در یک حالت اعرابشان فرعی است .

2

2- اعراب محلی : مخصوص اسم های مبنی، جمله ها و شبه جمله ها است که با توجه به جایگاه

ومحلشان در جمله از اصطلاح محلی برایشان استفاده میکنیم .

جاءَ هذَا الرَّجُلُ                                اُحِبُّ هذِهِ الغَزا لةَ                              الصَّیادُ یَنظُرُ اِلی هذِهِ الغَزا لةِ

هذَا   : فاعل و مرفوع محلا              هذِهِ :  مفعول به ومنصوب محلا                اِلی هذِهِ :  جار ومجرور محلا

المُؤمِنُ یَصدُقُ                                                   الشُّهداءُ فِی ذاکرتِنا

یَصدُقُ : خبر جمله ی فعلیه مرفوع محلا                 فِی ذاکرةِ : خبر شبه جمله مجرور محلا

3- اعراب تقدیری : 

 مخصوص اسمهای معربی است که قادر به پذیرش هیچ حرکتی نمی باشد و حرکت در آنها پنهان است .

که عبارتند از : 1- اسمهای مَقصُور         2- اسمهای مَنقُوص    3- اسمهای مَختُوم به یاءِ مُتِکَلِّمِ وَحدَه

1-   اسم مقصور : اسمی است که با الف مقصوره  یعنی ( ا، ی )  ختم شده باشد .  مانند : الدنیا ، موسی ، عیسی ، العصا              

اسم مقصور در هر سه حالت اعرابش تقدیری است .

الدُّنیا   مَزرَعَةُ الآخرة ِ.              الدنیا : مبتدا و مرفوع تقدیرا        

رَأیتُ مُوسَی .                         موسی : مفعول به و منصوب تقدیرا

سَلَّمتُ عَلَی مُوسَی                  موسی : مجرور به حرف جر تقدیرا

تذکر : اسم مقصور در صورت نکره بودن در هر سه حالت با تنوین نصب نوشته می شود

جاء فتی ً    .   رأیت فتی ً    .  سلمت علی فتی ً 

2-   اسم منقوص : اسمی است که به « ی » ما قبل مکسور ختم شده باشد . مانند : القاضِی     ، الداعِی  ، الراضِی

اسم منقوص فقط در حالتهای رفع و جر اعرابش تقدیری است و در حالت نصب اصلی است .

1- حَکَمَ القاضِی بِالعَدل ِ       2-  اَحتَرِمُ القاضِیَ العادِلَ             3-  نَحنُ بِحاجَةٍ اِلی القاضِی العادِلِ 

1- القاضی : فاعل و مرفوع تقدیرا  .  2- القاضی : مفعول و منصوب ظاهرا.  3- القاضی : مجرور به حرف جر تقدیرا

تذکر : اسم منقوص در صورت نکره بودن در حالت رفع و جر «یاء» آن حذف و با تنوین جر نوشته می شود .

هُوَ قاضٍ عادِلٌ      قاض : خبر و مرفوع تقدیرا     سَمِعتُ مِن قاضٍ عادِلٍ    قاض : مجرور به حرف جر تقدیرا

رَأیتُ قاضِیاً عادِلاً          قاضیا : مفعول به و منصوب ظاهرا

3- اسم مختوم به «یاء متکلم وحده » : مانند :  درسی  ، کتابی 

اسم مختوم به «یاء متکلم وحده »در هر سه حالت اعرابش تقدیری است . 

مانند :  1- جاءَ مُعَلِّمی            2-  رَأیتُ مُعَلِّمِی                 3-  سَلَّمتُ عَلَی مُعَلِّمِی

1- معلم : فاعل و مرفوع تقدیرا    2- معلم : مفعول و منصوب تققدیرا     3-  معلم : مجرور به حرف جر تقدیرا

3