فاعل

    فاعل:   اسم مرفوعی است که بعد از ‹‹ فعل معلومی ›› بیاید درحالیکه آن فعل معلوم به آن نسبت داده شده باشد .

مانند : کَتَبَ سَعیدٌ            کتب : فعل         سعیدٌ : فاعل و مرفوع

اقسام فاعل :    1- اسم ظاهر            2 ضمیر و ضمیر خود بر دو قسم است : 1- ضمیر بارز  2- ضمیر مستتر

 

1- اسم ظاهر : مانند : جاءَ الحَقُّ      جاء : فعل              الحَقُّ : فاعل و مرفوع

2- ضمیر بارز :

                                                           در  فعـــــل مــــاضی

----

----

تَ

تِ

تُ

ا

ا

تُما

تُما

نا

و

ن

تُم

تُنَّ

 

                                                           در  فعـــــل مــــضارع و ......

----

----

----

ی

----

ا

ا

ا

ا

----

و

ن

و

ن

مانند : ضَرَبْتُ :   فعل و فاعل آن ضمیر بارز ‹‹ تُ ›› محلا مرفوع

        یَضرِبُونَ :    فعل و فاعل آن ضمیر بارز ‹‹ و ›› محلا مرفوع 

3- ضمیر مستتر :  مانند : ضَرَبَ : فعل ماضی و فاعل آن ضمیر مستتر‹‹  هو ››

                                   اَضرِبُ : فعل مضارع و فاعل آن ضمیر مستتر ‹‹ انا ››        

                                   اِضْرِبْ : فعل امر و فاعل آن ضمیر مستتر ‹‹ اَنْتَ ››

تذکر1 : در فعل ماضی و مضارع  فاعل در صیغه های ‹‹ 1 و 4 ››  می تواند ضمیر مستتر واقع شود . و در فعل مضارع در صیغه های ‹‹ 7 و 13 و 14 ›› فاعل فقط ضمیر مستتر است . ( اَنتَ ، اَنَا ، نَحنُ )

تذکر 2 :  اگر فاعل ِ اسم ظاهر ، مذکر باشد فعل هم، مذکر و اگر فاعل  مؤنث باشد فعل هم مؤنث می آید .

              مانند :    مذکر  : یَدخُلُ المؤمِنُ الجنةَ             مؤنث :  تَدخُلُ المؤمنةُ الجنةَ      

تذکر 3 : اگر فاعل اسم ظاهر باشد فعل همیشه بصورت ‹‹ مفرد ›› می آید .

یَدخُلُ المؤمِنُ الجنةَ               تَدخُلُ المؤمنةُ الجنةَ

یَدخُلُ المؤمِنانِ الجنةَ              تَدخُلُ المؤمنتانِ  الجنةَ

یَدخُلُ المؤمِنُونَ الجنةَ              تَدخُلُ المؤمناتُ الجنةَ

18

 

 

مفعول به

مفعول به : اسم منصوبی است که فعلی از فاعل بر آن واقع شده باشد .

      مانند : قَتَلَ عَلیٌّ سَعیداً       قَتَلَ : فعل            عَلِیٌّ : فاعل و مرفوع                سَعیداً : مفعول به ومنصوب

 

موارد زیر می توانند مفعول به واقع شوند :

1- اسم ظاهر : مانند :    یَضرِبُ اللهُ الامثالَ لِلناسِ       الامثالَ  : مفعول به  ومنصوب

2- ضمیر متصل :  مانند :  نَصَرَهُ  عَلِیٌّ           ه : مفعول به محلا منصوب

3- ضمیر منفصل : مانند : اِیّاکَ نَعْبُدُ        ایاک : مفعول به محلا منصوب

 

                         ضــمایــــــر منفصــــــل منصوب

اِیّاهُ

اِیّاها

اِیّاکَ

اِیّاکِ

اِیّایَ

اِیّاهُما

اِیّاهُما

اِیّاکُما

اِیّاکُما

اِیّانا

اِیّاهُم

اِیّاهُنَّ

اِیّاکُم

اِیّاکُنَّ

 

تذکر : مفعول به گاهی بر فاعل  و گاهی بر فعل و فاعل مقدم می شود . مانند : مثالهای شماره 2 و 3

 

 

جار و مجرور :

حروف جر :  به حروفی مانند  ‹‹  مِنْ ، فِی ، اِلَی ، لِـ  ، عَلَی  ، بِـ  ، کَ ، عَنْ  ›› حروف جر گویند . و به اسم بعد از

آنها مجرور  و به هر دو جار و مجرور می گویند .

مانند : لا تَقنَطُوا مِن رَحمةِ اللهِ                      یَدخلونَ فِی دینِ اللهِ اَفواجاً                    لَیسَ کَمِثلهِ شَیءٌ

‹‹  مِن رحمةِ     ،  فی دینِ   ،  کَمثلِ ››   : جار و مجرور هستند . 

تذکر : حروف جر فقط بر سر اسم می آیند .

 

 

19