جِناس  ، سَجع ، طِباق

در علم بدیع با تحسین و زیبایی کلام آشنا می شویم .

جناس و سجع از محسنات لفظی علم بدیع

و طباق از محسنات معنوی آن محسوب می شود .

 

جناس :

عبارتست از شباهت دو لفظ در گفتار و تفاوت آن دو در معنا

جناس تام :

آن است که دو لفظ هم جنس در چهار چیز باهم یکسان باشند .

 1- نوع یا شکل  حروف          2- تعداد حرف        

3  - حرکات و سکنات حروف        4- ترتیب حروف

جناس غیر تام یا ناقص :

که در آن دو لفظ در یکی یا بیشتر از اقسام چهارگانه ی  پیش ، تفاوت داشته باشد .

 

جناس و نوعش :

یَومَ تَقومُ السّاعَهُ یُقسِمُ المُجرِمونَ مَا لَبِثُوا غَیرَ ساعَهٍ .

           ساعه ، ساعه  : جناس تام

وُجُوهٌ یَومَئِذٍ ناضِرَه ٌ اِلَی رَبِّها ناظِرَه ٌ .

            ناضره  ، ناظره  : جناس ناقص  ( تفاوت در نوع حروف )

اِرعِ الجَارَ وَلََو جَارَ . 

(همسایه  را رعایت کن اگر چه ستم کند . )         جار ، جار  : جناس تام 

فِی حُسامِهِ فَتحٌ لِاَولیائِهِ وَ حَتفٌ لِاَعدائِهِ .

( در شمشیرش برای دوستانش پیروزی و برای دشمنانش مرگ است . )

                                                                                                      

جناس ناقص ( تفاوت در ترتیب حروف )

سجع :

سازگاری دوفاصله در حرف آخر از نثر .

فاصله در نثر مانند قافیه در شعر است .

اَلَم نَجعَل الارضَ مِهاداً وَ الجِبالَ اَوتاداً . 

       مهادا  ، اوتادا  : سجع

 

طباق :

جمع میان دو لفظ متضاد ، از نظر معنا  در یک عبارت .

هُوَ الاَوَّلُ وَ الاخَرُ وَ الظاهِرُ وَ الباطِنُ .                  

  الاول ، الاخر  : طباق           الظاهر ، الباطن  : طباق      (  دو اسم)

وَ اَنَّهُ هُوَ اَضحَکُ وَ َابکِی وَ اَنَّهُ هُوَ اَماتَ وَ اَحیا  .

اضحک ، ابکی : طباق        امات ، احیا       : طباق       ( دو فعل)


وَ لَهُنَّ مِثلُ الَّذِی عَلَیهِنَّ بِالمَعروفِ هادٍ  .

     لـَ  ، علی          : طباق          (دو حرف

با توجه به کتاب عربی سال سوم انسانی