ضمیر :

ضمیر:  اسمی است که جانشین اسم ظاهری می شود و از تکرار آن جلوگیری می کند .

اقسام ضمائر : 1- منفصل                   2- متصل

1- ضمیر منفصل : ضمیری است که به تنهائی و بطور مستقل می آید .

ضمائر منفصل دو نوع هستند  .      1- رفعی             2- نصبی  

ضمائر منفصل رفعی عبارتند از :                

           ضــمایــــــر منفصــــــل مرفـــــوع

هُوَ

هِیَ

اَنْتَ

اَنْتِ

اَنا

هُما

هُما

اَنتُما

اَنتُما

نَحْنُ

هُم

هُنَّ

اَنتُم

اَنتُنَّ

  تذکر : این ضمائر غالبا مبتدا و محلا مرفوع می باشند .

 

ضمائر منفصل نصبی  عبارتند از :

                          ضــمایــــــر منفصــــــل منصوب

اِیّاهُ

اِیّاها

اِیّاکَ

اِیّاکِ

اِیّایَ

اِیّاهُما

اِیّاهُما

اِیّاکُما

اِیّاکُما

اِیّانا

اِیّاهُم

اِیّاهُنَّ

اِیّاکُم

اِیّاکُنَّ

تذکر : این ضمائر غالبا بصورت مفعول به و محلا منصوب بکار می روند .

 

2- ضمیر متصل : ضمیری است که به تنهائی نمی آید بلکه همیشه به کلمه ی دیگری ( اسم یا فعل یا حرف )

 متصل است .

ضمائر متصل سه نوع هستند :  1- رفعی     2- نصبی       3- جری

ضمائر متصل رفعی : ضمائر رفعی همان ضمائری هستند که در ‹‹ فعلها ›› بکار می روند و بر دو قسم هستند .:

الف : ضمائر بارز : یعنی آشکار مانند : 

درفعل ماضی : (  ا ، و ، ن ، ت ، تما ، تم ، تِ  ، تن ، تُ  ، نا  ) با حذف موارد تکراری

در فعل مضارع و امر : ( ا، و ، ن ، ی  )  باحذف موارد تکراری

ب : ضمائر مُستَتِر : یعنی پنهان مانند : ضَرَبَ که ‹‹ هو››  در آن پنهان است  .

در ماضی : ( هو ، هی )                  در مضارع : ( هو ، هی ، اَنتَ ، اَنَا ، نَحْنُ )

 

15

 

ضمائر متصل نصبی : ضمائری هستند که به دنبال افعال می آیند و معنی مفعولی دارند مانند: نَصَرَ هُ ( اورا یاری کرد )

که نقش مفعول به و محلا منصوب را دارند . 

ضمائر متصل جری : ضمائری هستند که به آخر‹‹ اسم یا حروف جر››  متصل می شوند .  مانند :

کتابُهُ   : که نقش مضاف الیه و محلا مجرور را دارند .

ضمائر متصل نصبی و جری عبارتند از : 

         ضــمائــــــر متصــــــل منصوب  و مجرور

ه

ها

کَ

کِ

یَ

هما

هما

کُما

کُما

نا

هم 

هن

کُم

کُنَّ

عَیِّن نوعَ الضمائرِ  فی العبارةِ التالیةِ :   هُم اَکرمُوا صدیقَهُم فی حَفلةِ التَّکریمِ     -    الیومَ اَکمَلْتُ لَکُم دینَکُم

 

تذکر :  نون وقایه :

اگر ضمیر متکلم وحده  ‹‹ ی ›› به فعلی متصل شود یک نون بین آن ‹‹ فعل و ضمیر›› فاصله می شود این نون را

 ‹‹ نون وقایه ›› نامند . مانند :    ضَرَبَـنی