اسماء عدد

 اسم عدد : اسمی است که بر شماره یا ترتیب دلالت می کند .  و عددی را که بر شماره دلالت می کند

 « عدد اصلی » وعددی را که ترتیب را برساند « عدد ترتیبی » می گویند .

اعداد اصلی عبارتند از :

 واحِد-    اِثْنانِ  -  ثَلاثَة -  أرْبَعة  خَمْسَة-   سِتَّة -  سَبْعَة  -  ثَمانِیَة  -   تِسْعَة   -   عَشَرَة عِشرُونَ

ثَلاثُونَ اَربَعُونَ خَمسُونَ سِتُّونَ  - سَبعُونَ  - ثَمانُونَ  - تِسعُونَ  -  مِأة اَلف

تذکر1 : اعداد 1 تا 10  به دو صورت مذکر و مؤنث بکار میروند .

مانند : ( واحِد ، واحِدة ) ( اِثنانِ ، اِثنَتانِ اِثنَینِ ، اِثنَتَینِ ) ( اَربَع ، اَربَعَة ) ( خَمس ، خَمْسَة ) سِتّ ، سِتَّة )

( سَبع ، سَبْعَة  )  (  ثَمانِی ، ثَمانِیَة)  (  تِسع ،تِسْعَة )  (  عَشر، عَشَرَة )

( اَحَدَ عَشَرَ ، اِحدَی عَشرَةَ ) -  ( اِثنا عَشَرَ، اِثنَتا عَشرَةَ  - اِثنَی عَشَرَ ، اِثنَتَی عَشرَةَ )

تذکر 2 : به اعداد 1 تا 10 که از یک جزء تشکیل شده اند عدد مُفرد گویند .

          و به اعداد 11 و 12 که از دو جزء تشکیل شده اند عدد مُرَکَّب گویند .

اعداد ترتیبی عبارتند از :

اَوَّل ثانِی - ثالِث - رابِع خامِس  - سادِس  - سابِع- ثامِن  - تاسِع - عاشِر الحادِی عشر الثانِی عشر

معدود

معدود : به کلماتی که شمرده می شوند «  معدود  »  می گویند ( معدود بروزن مفعول یعنی شمرده شده )

کاربرد عدد با معدود :

الف : اعداد  1  و 2

اعداد 1 و 2  بعد از معدود بکار می روند ، برای تأکید و حُکمِ صفت را دارند .

( یعنی از نظر « مذکر و مؤنث اعراب معرف ونکره عدد  باید با معدود مطابقت نمایند. »

مانند : قرأتُ    کتاباً واحداً   ،   قرأتُ     مجلّةً واحدةً   ،

 هذانِ  کتابانِ  اثنانِ    ،   هاتان  مجلّتانِ اثنَتانِ     قَرَأْتُ  کتابینِ اثنَینِ   ،  قَرَأْتُ    مَجَلّتَینِ اثنتَیْنِ 

ب : اعداد 3 تا 10

اعداد 3 تا 10 قبل از معدود بکار می روند . و از نظر جنس ( مذکر و مؤنث ) برعکس معدود آورده می شوند .

معدود اعداد 3 تا 10 همیشه جمع اند ومجرور .

مانند :   قَرَأْتُ  ثلاثةَ کُتبٍ    -     قَرَأْتُ  ثلاثَ مَجلّاتٍ   -    قَرَأْتُ  عَشَرَةَ کُتبٍ     -    قَرَأْتُ  عَشْرَ  مَجلّاتٍ  حضََرََ  ثلاثةُ مُعلّمینَ   وثلاثُ  مُعلّماتٍ   -      فی البیتِ   خَمسَةُ  مَصابیحَ

ج : اعداد 11 و 12

اعداد 11 و 12  قبل از معدود بکار می روند  . و از نظر جنس ( مذکر و مؤنث ) هر دو جزءش با ید با معدود مطابقت داشته باشد .

معدود اعداد 11 و 12 همیشه فردند و منصوب

مانند :    قَرَأْتُ  أحَدَ   عَشَرَ  کتاباً      -     قَرَأْتُ  إحْدَى  عَشْرَةَ  مجلّةً

هُنا  اثناعَشَرَ کتاباً  -   هُنا  اثنَتاعَشْرَةَ مجلّةً    -   قَرَأْتُ  اثْنَی عَشَرَ کتاباً   - قَرَأْتُ  اثْنَتَیْ عَشْرَةَ مجلّةً

اعراب اعداد

عداد نیز به عنوان عضوی از جمله نقش می پذیرد .

اعداد 1 و 2  برای ماقبل خود  « صفت » هستند . ( و جزء توابع می باشند) .

اعداد 3 تا 10 متناسب با نیاز جمله  نقش می پذیرند . ( یعنی اگر فاعل باشند مرفوع و اگر مفعول باشند

منصوب می شوند ........ )         مانند : حضََرََ  ثلاثةُ مُعلّمینَ   (ثلاثةُ : فاعل و مرفوع )

عدد 11   متناسب با نیاز جمله  نقش می پذیرند ولی هر دو جزء آن مبنی برفتح و اعراب آن محلی است.

عدد 12  متناسب با نیاز جمله  نقش می پذیرند ولی جزء اول آن معرب و جزء دوم آن مبنی است.