فعل معلوم و   مجهول :

فعل معلوم : فعلی است که فاعل آن در جمله ذکر شده باشد .  مانند :

قَتَلَ سَعیدٌ  خالِداً  .  قَتَلَ : فعل معلوم      سَعیدٌ : فاعل ومرفوع        خالِداً : مفعول به ومنصوب

فعل مجهول : فعلی است که فاعل آن درجمله ذکر نشده باشد .

مانند: قُتِلَ خالِدٌ  .    قُتِلَ : فعل مجهول      خالِدٌ : نائب فاعل    

( در فعل مجهول « مفعول به» به جای فاعل می نشیند و همان اعراب رفع را می گیرد و به آن نائب فاعل می گویند .)

طرز مجهول کردن فعل معلوم :

1- در ماضی : حرف ماقبل آخر را مکسور و حروف متحرک ماقبل آن را مضموم می نمائیم .

مانند : ضَرَبَ      می شود :       ضُرِبَ             اِکتَسَبَ     می شود :         اُکتُسِبَ

2- در مضارع :  حرف ماقبل آخر را مفتوح  وفقط حرف مضارعه را  مضموم می نمائیم .

مانند : یَضرِبُ     می شود:         یُضرَبُ           یَکتَسِبُ     می شود:        یُکتَسَبُ 

تذکر : فعل مجهول فقط از فعل متعدی ساخته می شود.   و فعل مجهول همیشه متعدی است .

 

نائب فاعل : اسمی است مرفوع که بعد از فعل مجهولی بیاید که آن فعل مجهول به آن نسبت داده شود .

( در حقیقت نائب فاعل همان « مفعول به» فعل معلوم می باشد. که به جای فاعل نشسته و اعراب آن را گرفته است . )

تذکر : کلیه ی شرایط و مسائلی که در باره ی فاعل گفته شده عینا در باره ی نائب فاعل نیز صادق است.

1- انواع نائب فاعل :

 1- اسم ظاهر      2- ضمیر بارز       3- ضمیر مستتر

نُصِرَ عَلِیٌّ  :   عَلِیٌّ : نائب فاعل و مرفوع  ( اسم ظاهر )              نُصِرتُ :  نائب فاعل ضمیر بارز تُ

عَلِیٌّ  نُصِرَ  :  نائب فاعل ضمیر مستتر هو .

2- مطابقت :   نُصِرَ عَلِیٌّ     .     نُصِرَت مَریمُ  .           تُعرَفُ الاَشیاءُ بِاضدادِها  .

ترجمه :

در ترجمه ی فعل مجهول به زبان فارسی اغلب از فعل شدن کمک می گیریم .

تُعرَفُ الاَشیاءُ بِاضدادِها  . (  اشیاء با ضدهایشان شناخته می شوند. )           نُصِرَ عَلِیٌّ     .   (علی یاری شد . )

 

ترکیب : ( الاعراب ) : 

 تُعرَفُ الاَشیاءُ بِاضدادِها  .

تُعرَفُ : فعل مجهول      الاَشیاءُ : نائب فاعل و مرفوع      بِاضدادِ : جار ومجرور     ها  : مضاف الیه ومجرور محلا .

 

8